تبيين معقول و مقبول سهم تركمانان را بايد در آن چيزى جست كه قبلا بدان اشاره شد يعنى گسترش و همه‌پسندى گروهها و فرق مذهبى اسلامى در سده‌هاى هشتم - نهم / چهاردهم - پانزدهم . يادآورى مىكنيم كه اين فرق علاوه‌بر نقطه مركزى خود كه پايگاه مرشد كامل يا پير بود پيروانى داشتند كه در مناطق وسيعى پراكنده شده و بوسيله نمايندگان خود يا خلفا با مركز طريقت در ارتباط بودند . مىدانيم كه تعداد بيشمارى از تركمانان جزو پيروان آنها بودند . ( اگر نگوئيم كل تركمانان و يا گروههاى چادرنشين ) . اين مطلب در خصوص همه طرائق و على الخصوص طريقت صفويه صادق بود كه حتى در زمان بانى آن هم تعدادى سرسپرده ترك‌نژاد و يا تركمان « 1 » داشت و از قرار معلوم بعدها بر تعداد اين تركمانان افزوده شده است . اين پيروان تركمان احتمالا بيشتر در آذربايجان ، آناتولى و شمال سوريه پراكنده بودند . بنابراين بىدليل نبوده كه جنيد در تهاجمات خويش مدام از اين مناطق ديدن مىكرده است . موضوع اصلى ، حمايت و كمك او در اين مناطق بوده است . از سوى ديگر ، حضور يكى از اعقاب متهور و درعين‌حال جذاب شيخ بزرگ صفوى اردبيل مىتوانست دل بعضى از گروههاى متصوفه بومى را نيز بربايد تا به او ملحق شوند . با اينكه اطلاعات ما درباره تاريخ اوليه قبايل تركمان كه نامشان بارها در منابع ذكرشده ، از بعضى لحاظ ناقص است ، ولى برخى از اسامى قابل اطمينان آنها مىرساند كه در مناطق زير پراكنده بوده‌اند : مسكن شاملو بايد در سوريه ( شام ) بوده باشد و روملو در آناتولى و يا به سخن دقيقتر در ايالتى كه بعدها سيواس ناميده شد و پيشتر بدان روم مىگفتند . نام تكلّو اشاره بر ايالت تكّه در جنوب آناتولى دارد و ذو القدر از سال 1337 م . نام يكى از امارت‌نشين‌هاى تركمان در البستان و در منطقه بين جيحان و فرات بوده است . آن فضاى فكرى كه جنيد موفقيت خود را مديون آن بود ( و احتمالا تأثيرگذارى شخصيت او در كافه انام بوده كه هميشه به كرامات و خوارق عادات اعتقادى خاص دارند ) پس از مرگ او نيز ادامه داشت بدان پايه كه فرزند او حيدر ، بىهيچ زحمتى ، در قالب پدر ظاهر شد . نمىدانيم كه اين امر در كدام نقطه صورت‌گرفته و يا چه زمانى رهبرى طريقت صفوى را از آن خود كرده است . حيدر هنگامىكه فقط ده سال داشت در سال 1470 م . از آمد به اردبيل آمد ( كودكى او در دربار اوزون حسن سپرى شده بود ) . به احتمال قوى وى را دائىاش ( اوزون حسن ) به اردبيل مركز طريقت صفوى گسيل داشت تا كارهاى شيخ جعفر را كه ديگر حاميان قويدست او يعنى جهانشاه

--> ( 1 ) - گلاسن " die Fruben Safawide " ص 585 .